Изворни код странице Bombardovanje Pule u Drugom svetskom ratu

'''Bombardovanje [[Pula|Pule]] u [[Drugi svetski rat|Drugom svetskom ratu]]''' trajalo je od januara [[1944]]. do marta [[1945]]. godine. Iako su ratna razaranja pretrpeli i ostali gradovi, [[Saveznici|savezničko]] bombardovanje Pule može se uporediti s [[savezničko bombardovanje Zadra|bombardovanjem Zadra]] koje je trajalo od novembra [[1943]]. do oktobra [[1944]]. godine. Glavni razlog savezničkog bombardovanja Pule bio je strateški položaj grada kao i velika ratna luka koja se nalazila u to vreme pod nemačkom vojnom upravom. U svojoj [[istorija Pule|3000 godina dugoj istoriji]] Pula nikad pre nije doživela ovakvo razaranje koje je kasnije dovelo do potpuno izmenjenog izgleda grada.

== Položaj Pule pre Drugog svetskog rata ==
Pula je kraj [[Prvi svetski rat|Prvog svetskog rata]] dočekala u sastavu [[Аустро-угарска монархија|Austro-Ugarske Monarhije]] koja je započela svoj raspad. Sva slavenska područja okupila su se u [[Država Slovenaca, Hrvata i Srba|Državu Slovenaca, Hrvata i Srba]]. Ova je država obuhvatala delove današnjih država [[Italija|Italije]], [[Slovenija|Slovenije]], [[Hrvatska|Hrvatske]], [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], [[Crna Gora|Crne Gore]] i [[Srbija|Srbije]]. U Puli je krajem [[1918]]. godine izvršena predaja [[austrougarska ratna mornarica|austrougarske ratne mornarice]] novoosnovanoj Državi SHS. Usprkos svemu, [[Italijani|italijanski]] [[diverzant]]i par dana nakon proglašenja Države SHS potopili su [[1. novembra]] [[1918]]. [[SMS Viribus Unitis|SMS ''Viribus Unitis'']], a s brodom na dno pulskog zaliva otišao je i njegov komandant Podkapelski.

U grad je ubrzo umarširala [[italijanska vojska]] koja je prema odredbama tajnog [[Londonski ugovor|Londonskog ugovora]] htela dočekati pregovore u što boljem položaju. Pula je tako ostala pod italijanskom upravom sve do početka rata. Prisutno slovensko stanovništvo započelo je iseljavanje u [[Kraljevina Jugoslavija|Jugoslaviju]] ili u nove prekomorske krajeve. Stanovništvo koje je ostalo na području [[Istra|Istre]] proživelo je razdoblje prisilne [[italijanizacija|italijanizacije]] kojom su se pokušala ukloniti sva neitalijanska obeležja na području Istre. Na područje Istre započelo je naseljavanje stanovništva iz matičnih italijanskih krajeva koji su uglavnom podupirali novu [[fašistička Italija|fašističku talijansku]] upravu.

== Od početka rata do prvog bombardovanja ==

Pula je rat dočekala pod italijanskom upravom. Iako je imao velike ratne kapacitete, grad nije pretrpeo nikakva razaranja uglavnom zbog napredovanja [[sile Osovine|osovinskih sila]] svuda po [[Evropa|Evropi]]. Savezničko napredovanje na području [[Apeninsko poluostrvo|Apeninskog poluostrva]] dovelo je do pada [[Musolini]]ja i kapitulacije Italije [[8. septembra]] [[1943]]. godine.

Nakon italijanske kapitulacije u Istri je usledio masovni narodni ustanak. Vrhunac tih događanja bila je odluka od [[13. septembar]] [[1943]]. kojom Okružni [[NOP]]-a za Istru, kao njen tadašnji predstavnik vlasti, izražava težnju i odlučnost istarskoga naroda da se [[Istra]] priključuje matici zemlji i proglašava ujedinjenje sa ostalim našim narodima.

Istru su [[4. oktobar]] iste godine okupirali [[Nemci]]. Pula je tako nakon italijanske došla pod [[nacistička Nemačka|nemačku upravu]]. [[Vermaht]] je preuzeo sve zatečene ratne objekte u gradu. Ubrzo nakon toga, a naročito savezničkim napredovanjem u ostalim delovima Evrope započela su nepovoljna vremena za Pulu.
== Vazdušni udari na Pulu i posledice bombardovanja ==

[[File:Allied bombing of Pula casualty.JPG|thumb|200px|Nadgrobni spomenik žrtvi bombardovanja grada [[9. januar]]a [[1944]]. podignut na [[Mornaričko groblje u Puli|Mornaričkom groblju]].]]

Samo tri meseca nakon nemačke okupacije usledilo je prvo savezničko bombardovanje grada [[9. januara]] [[1944]]. godine. Od tada pa sve do [[15. mart]]a [[1945]]., kada je pogođen [[Avgustov hram u Puli|Avgustov hram]], grad je više puta bio bombardovan od [[Engleska|anglo]]-[[SAD|američkog]] vazduhoplovstva. Budući da su u Pulu dolazili prognanici iz [[Zadar|Zadra]] i s ostalih delova [[Jadran]]a, u bombardovanjima su uglavnom ginuli civili. Saveznici su bombardovali i samo istorijsko jezgro Pule, oštetivši mnoge istorijske spomenike.

Budući da je Pula bila jedan od najvažnijih [[podmornica|podmorničkih]] centara na Jadranu, u prvom talasu bombardovanja grada [[9. januar]]a [[1944]]. stradala je nekadašnja [[podmornica]] [[italijanska ratna mornarica|italijanske ratne mornarice]] ''[[Nautilo]]'' [[klasa Triton|klase Triton]] serije I. Kasnije je ova podmornica izvučena, rekonstruisana i preimenovana u [[U-802 Sava|U-802 ''Sava'']] koja se nalazila u sastavu [[JRM]]-a.

U više od godinu dana bombardovanja stanovništvo je koristilo brojna skloništa koja su izgradile vojske tokom svog boravka u Puli. Brojni [[Austro-Ugarska|austrougarski]] podzemni tuneli koji i danas presecaju Pulu bili su idealno skrovište ne samo za stanovništvo već i za ratnu opremu koja se nalazila u [[arsenal u Puli|pulskom arsenalu]]. Najvažnije mašine iz arsenala uneseni su u tunele koji prolaze ispod [[Monte Zaro|Monte Zara]], a čijih se desetak ulaza nalazi uz današnju Arsenalsku ulicu. Onde su mašine položene na posebne nosače ugrađene na zidovima tunela.

Savezničkim bombardovanjem porušen je zapadni deo starog grada koji je predstavljao tipičnu [[mediteran]]sku [[urbanizam|urbanističku]] strukturu. Iako su temelji znatno porušenih kuća ostali sačuvani, odlučeno je ukloniti sve ruševine na potezu od [[pulski Forum|Forum]]a do [[kapela sv. Marije Formoze|kapele sv. Marije Formoze]]. Uklonjeno je ukupno 120 zdanja među kojima se nalazio i niz manje oštećenih i neoštećenih zgrada. Time je zauvek nestao deo grada, vredna istorijska urbana struktura koja je, umesto obnove, zamenjena velikim ozelenjenim površinama, netipičnim za mediteranske istorijske sredine. Danas se na ovom prostoru nalazi Park grada [[Graz (park)|Graza]] s prikazanima [[arheologija|arheološkim]] iskopinama.

Početkom [[1944]]. godine anglo-američko vazduhoplovstvo je tokom bombardovanja Pule razorilo zgradu [[Hidrografski institut u Puli|Hidrografskog instituta]] smeštenom na vrhu brda [[Monte Zaro]]. Delimično je ostao sačuvan samo deo gde se nalazila [[Mornarička zvezdarnica u Puli|Zvjezdarnica]], u kojemu je nakon delimične obnove [[1947]]./[[1948|48]]. godine smeštena meteorološka stanica ratne mornarice. Nakon uklonjenih ostataka ruševina na ovom je mestu kasnije sagrađen dečji vrtić.

Od antičkih istorijskih spomenika najviše je stradao [[Avgustov hram u Puli|Avgustov hram]] koji je gotovo u celosti porušen. Ako bi se malo bolje zagledalo moglo bi još uvek da se vide obnovljeni zapadni zidovi, kao i delovi stubova na hramu. Takođe je porušena i zgrada koja se nalazila na zapadnoj strani hrama, a umesto koje se danas nalazi park sa spomenikom [[Ruža Petrović|Ruži Petrović]].

Par meseci nakon oštećenja Avgustova hrama, [[Pula]] je oslobođena [[5. maj]]a [[1945]]. godine.

== Reference ==
{{reflist|30em}}
* Raul Marsetić, ''I bombardamenti alleati su Pola 1944 - 1945'', 2004.

== Spoljašnje veze ==

* [[Pula]]
* [[Istorija Pule]]
* [[Drugi svetski rat]]

[[Kategorija:Istorija Pule]]


[[sr:Bombardovanje Pule u Drugom svetskom ratu]]
[[sh:Bombardiranje Pule u Drugom svjetskom ratu]]
[[hr:Bombardiranje Pule u Drugom svjetskom ratu]]
[[it:Bombardamenti di Pola]]