Изворни код странице Eksploziv na bazi polimera

Eksplozivi vezani za polimere, takođe nazvani '''PBX''' ili eksplozivi vezani za plastiku, su [[eksploziv]]ni materijali u kojima je eksplozivni prah vezan zajedno u matrici koristeći male količine (obično 5-10% po težini) sintetičkog [[polimer]]a. PBX se obično koriste za eksplozivne materijale koji se ne tope lako u odlivu ili se na drugi način teško formiraju.

'''PBX''' je prvi put razvijen 1952. godine u [[Nacionalna laboratorija u Los Alamosu|Nacionalnoj laboratoriji Los Alamosa]], kao [[Heksogen|RDX]] ugrađen u [[polistiren]] sa plastifikatorom dioktil ftalata. HMX kompozicije sa vezivom na bazi [[teflon]]a razvijene su 1960-ih i 1970-ih za [[Granata|granate]] od [[top]]ova i za seizmičke eksperimente Apolo lunarnih raketa (ALSEP), <ref name="chemexpl" /> iako se u poslednjim eksperimentima obično navodi da se koriste [[heksanitrostilben]] (HNS). <ref name="nasa-alsep">{{cite web |url=http://www.lpi.usra.edu/lunar/documents/NASA%20RP-1036.pdf |title=ALSEP (Apollo Lunar Surface Experiments Package) Termination Report |author1=James R.Bates |author2=W.W.Lauderdale |last3=Kernaghan|first3=Harold|date=April 1979 |format=pdf-8.81 mb |publisher=NASA-Scientific and Technical Information Office |accessdate=2014-06-29 |archive-date=2010-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100113132421/http://www.lpi.usra.edu/lunar/documents/NASA%20RP-1036.pdf |url-status=live }}</ref>

== Potencijalne prednosti ==

Eksplozivi vezani polimerom imaju nekoliko potencijalnih prednosti:

* Ako je polimerna matrica elastomer (gumeni materijal), ona ima tendenciju da apsorbuje udarce, čineći '''PBX''' veoma neosetljivim na slučajnu detonaciju, pa je stoga idealna za [[Neosetljiva municija|neosetljivu municiju]].
* Tvrdi polimeri mogu proizvesti '''PBX''' koji je veoma krut i održava precizan inženjerski oblik čak i pod velikim stresom.
* PBX prah se može presovati u određeni oblik na sobnoj temperaturi, što prilikom livenja obično zahteva opasno topljenje [[eksploziv]]a. Presovanjem pod visokim pritiskom može se postići gustina materijala veoma blizu teorijskoj kristalnoj gustini osnovnog eksplozivnog materijala.
* Mnogi PBX-ovi su bezbedne za mašinsku obradu—za pretvaranje čvrstih blokova u složene trodimenzionalne oblike. Na primer, komad PBX-a može ako je potrebno, biti precizno oblikovan na strugu ili CNC mašini. Ova tehnika se koristi za obradu [[Eksplozivna sočiva|eksplozivnih sočiva]] neophodnih za savremeno [[nuklearno oružje]]. <ref name=nuke-arch-explo>{{cite web |url=http://nuclearweaponarchive.org/Nwfaq/Nfaq4-1.html#4.1.6.2.2.5 |author=Carey Sublette |work=4. Engineering and Design of Nuclear Weapons: 4.1 Elements of Fission Weapon Design |title=4.1.6.2.2.5 Explosives |date=1999-02-20 |accessdate=2010-02-08}}</ref>

== Veziva ==

=== Fluoropolimeri ===
{{Main|Fluoropolimer}}

Fluoropolimeri imaju prednost kao veziva zbog njihove velike gustine (koje daje veliku [[Brzina detonacije|brzinu detonacije]]) i inertnog hemijskog ponašanja (ostvaruju dugotrajnu stabilnost i nisko starenje). Oni su donekle krti, jer je njihova temperatura prelaska stakla na sobnoj temperaturi ili više. Ovo ograničava njihovu upotrebu na neosetljive eksplozive (npr. TATB) gde krhkost nema štetnih efekata na bezbednost. Takođe su teški za obradu. <ref name="nonshockinit" />

=== Elastomeri ===
{{Main|Elastomer}}

Elastomeri se moraju koristiti sa mehanički osetljivijim eksplozivima kao što je HMX. Elastičnost matrice smanjuje osetljivost rasutog materijala na udarce i trenje; njihova temperatura prelaska u staklo je odabrana da bude ispod donje granice radnog opsega temperature (obično ispod -55 °[[Степен целзијуса|C]]). Umreženi gumeni polimeri su, osetljivi na starenje, uglavnom delovanjem slobodnih radikala i hidrolizom veza tragovima vodene pare. Gume kao što su estan ili polibutadien sa hidroksilnim krajem (HTPB) se široko koriste za ove primene. Silikonske gume i termoplastični poliuretani takođe su u upotrebi. <ref name="nonshockinit" />

Fluoroelastomeri, na primer Viton, kombinuju prednosti oba.

=== Energetski polimeri ===

Energetski polimeri (npr. nitro ili azido derivati polimera) mogu se koristiti kao vezivo za povećanje eksplozivne moći u poređenju sa inertnim vezivnim sredstvima. Mogu se koristiti i energetski plastifikatori. Dodatak plastifikatora smanjuje osetljivost eksploziva i poboljšava njegovu obradivost. <ref name="chemexpl">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=9tIQDn2uZz4C&dq=polymer+bonded+explosives&pg=PA11 |title=The Chemistry of Explosives |edition=2nd |isbn=978-0-85404-640-9 |last1=Akhavan |first1=Jacqueline |date=2004-01-01 |access-date=2021-12-13 |archive-date=2023-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215095557/https://books.google.com/books?id=9tIQDn2uZz4C&dq=polymer+bonded+explosives&pg=PA11 |url-status=live }}</ref>

== Potencijalni inhibitori eksploziva ==

Na eksplozivne prinose može uticati uvođenje mehaničkih opterećenja ili primena temperature; takve štete se nazivaju uvredama. Mehanizam termičke inzultacije na niskim temperaturama na eksplozivu je prvenstveno termomehanički, a na višim temperaturama prvenstveno termohemijski.

=== Termomehanička ===

Termomehanički mehanizmi uključuju naprezanja usled termičke ekspanzije (naime, diferencijalna termička ekspanzija, pošto su termički gradijenti obično uključeni), topljenje/zamrzavanje ili sublimaciju/kondenzaciju komponenti i fazne prelaze kristala (npr. prelaz HMX iz beta faze u delta fazu na 175 °[[Степен целзијуса|C]] uključuje veliku promenu zapremine i izaziva ekstenzivno pucanje njegovih kristala).

=== Termohemijska ===

Termohemijske promene uključuju razlaganje eksploziva i veziva, gubitak čvrstoće veziva dok se omekšava ili topi, ili učvršćivanje veziva ako povećana temperatura izaziva umrežavanje polimernih lanaca. Promene takođe mogu značajno da promene poroznost materijala, bilo povećanjem (lomljenje kristala, isparavanje komponenti) ili smanjenjem (topljenje komponenti). Raspodela veličine kristala se takođe može promeniti, npr. Ostvaldovim sazrevanjem. Termohemijsko raspadanje počinje da se dešava na nehomogenostima kristala, npr. na intragranularnim interfejsima između zona rasta kristala, na oštećenim delovima kristala, ili na interfejsima različitih materijala (npr. kristal/vezivo). Prisustvo defekata u kristalima (pukotine, šupljine, inkluzije rastvarača...) može povećati osetljivost eksploziva na mehaničke udare. <ref name="nonshockinit" />

== Neki primeri PBX-a ==

{| class=wikitable
|+ Neki primeri PBX-a
|-
! Ime!!Eksplozivni sastojci!!Inertni sastojci!!Upotreba
|-
| EDC-8||PETN 76%||[[RTV silicone]] 24%||<ref>{{cite report |author= |author-link= |authors= |date=September 1999 |title=Technical Area 36 Open Detonation Unit — SUPPLEMENT 2-1 Waste Explosives Detonated at Technical Area 36 |url=https://hwbdocuments.env.nm.gov/Los%20Alamos%20National%20Labs/TA%2036/2351.pdf |publisher= |page=2 |docket= |access-date= |quote= |ref={{harvid|Technical Area 36 Open Detonation Unit — SUPPLEMENT 2-1 Waste Explosives Detonated at Technical Area 36}} |archive-date=2022-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001143545/https://hwbdocuments.env.nm.gov/Los%20Alamos%20National%20Labs/TA%2036/2351.pdf |url-status=live }}</ref>
|-
| EDC-28||[[Heksogen|RDX]] 94%||FPC 461 6%||{{sfn|Technical Area 36 Open Detonation Unit — SUPPLEMENT 2-1 Waste Explosives Detonated at Technical Area 36|p=2}}
|-
| EDC-29||β-[[HMX]] 95%||[[Hydroxyl-terminated polybutadiene|HTPB]] 5%||[[United Kingdom|UK]] sastav <ref name="nonshockinit" />
|-
| EDC-32||[[HMX]] 85%||15% Viton A 15%||{{sfn|Technical Area 36 Open Detonation Unit — SUPPLEMENT 2-1 Waste Explosives Detonated at Technical Area 36|p=2}}
|-
| EDC-37||[[HMX]] 91%, [[nitrocellulose|NC]] 1%||K-10 tečnost 8%||{{sfn|Technical Area 36 Open Detonation Unit — SUPPLEMENT 2-1 Waste Explosives Detonated at Technical Area 36|p=2}}
|-
| LX-04 ||[[HMX]] 85%||[[Viton]]-A 15%||Visoka brzina; [[nuklearno oružje]] ([[W62]], [[W70]]){{sfn|Technical Area 36 Open Detonation Unit — SUPPLEMENT 2-1 Waste Explosives Detonated at Technical Area 36|p=2}}
|-
| LX-07 ||[[HMX]] 90%||[[Viton]]-A 10%||Visoka brzina; [[nuklearno oružje]] ([[W71]]){{sfn|Technical Area 36 Open Detonation Unit — SUPPLEMENT 2-1 Waste Explosives Detonated at Technical Area 36|p=2}}
|-
| LX-08 ||[[PETN]] 63.7%||Sylgard 182 ([[silikonska guma]]) 34.3%, 2% Cab-O-Sil||<ref>{{cite report |author1=H K Otsuki |author2=E Eagan-McNeill |date=May 1997 |title=A Blue Print for Building a Risk Assessment |url=https://ntrl.ntis.gov/NTRL/dashboard/searchResults/titleDetail/DE98050731.xhtml |publisher=Lawrence Livermore National Laboratory |page=6 |docket=UCRL-JC-127467 |archive-date=2022-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929015059/https://ntrl.ntis.gov/NTRL/dashboard/searchResults/titleDetail/DE98050731.xhtml |url-status=live }}</ref>
|-
| LX-09-0 ||[[HMX]] 93%||[[BDNPA]] 4.6%; FEFO 2.4%||Visoka brzina; [[nuklearno oružje]] ([[W68]]). Sklon propadanju i odvajanju plastifikatora i veziva. Izazvao ozbiljne bezbednosne probleme. <ref name=nuke-arch-explo />
|-
| LX-09-1 ||[[HMX]] 93.3%||[[BDNPA]] 4.4%; FEFO 2.3%||
|-
| LX-10-0 ||[[HMX]] 95%||[[Viton]]-A 5%||Visoka brzina; [[nuklearno oružje]] ([[W68]] (zamenjen LX-09), [[W70]], [[W79]], [[W82]]){{sfn|Technical Area 36 Open Detonation Unit — SUPPLEMENT 2-1 Waste Explosives Detonated at Technical Area 36|p=2}}
|-
| LX-10-1 ||[[HMX]] 94.5%||[[Viton]]-A 5.5%||
|-
| LX-11-0 ||[[HMX]] 80%||[[Viton]]-A 20%||Visoka brzina; [[nuklearno oružje]] ([[W71]])
|-
| [[LX-14]]-0 ||[[HMX]] 95.5%||Estane & 5702-Fl 4.5%||{{sfn|Technical Area 36 Open Detonation Unit — SUPPLEMENT 2-1 Waste Explosives Detonated at Technical Area 36|p=2}}
|-
| LX-15   ||[[hexanitrostilbene|HNS]] 95%||[[Polychlorotrifluoroethylene|Kel-F 800 5%]]||
|-
| LX-16   ||[[PETN]] 96%||FPC461 4%|| FPC461 je vinil hlorid: [[Hlorotrifluoroetilen|hlorotrifluoroetilen]] kopolimer i njegov odgovor na gama zrake je proučavan. <ref name="poly-degrad-91/3">{{cite journal |author1=Sarah C. Chinn |author2=Thomas S. Wilson |author3=Robert S. Maxwell |title=Analysis of radiation induced degradation in FPC-461 fluoropolymers by variable temperature multinuclear NMR |journal=Polymer Degradation and Stability |volume=91 |issue=3 |date=March 2006 |pages=541–547 |doi=10.1016/j.polymdegradstab.2005.01.058 |url=https://zenodo.org/record/1259321 |access-date=2019-09-09 |archive-date=2022-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220417080910/https://zenodo.org/record/1259321 |url-status=live }}</ref>
|-
| LX-17-0 ||[[TATB]] 92.5%||[[Polychlorotrifluoroethylene|Kel-F 800 7.5%]]||Visoka brzina; neosetljiv; [[nuklearno oružje]] ([[B83 nuclear bomb|B83]], [[W84]], [[W87]], [[W89]])
|-
| PBX 9007||[[Heksogen|RDX]] 90%||[[Polystyrene]] 9.1%; [[DEHP|DOP]] 0.5%; [[rosin]] 0.4%||{{sfn|Technical Area 36 Open Detonation Unit — SUPPLEMENT 2-1 Waste Explosives Detonated at Technical Area 36|p=2}}
|-
| PBX 9010||[[Heksogen|RDX]] 90%||[[Polychlorotrifluoroethylene|Kel-F 3700 10%]]||Visoka brzina; [[nuklearno oružje]] ([[W50 (atomic weapon)|W50]], [[B43 nuclear bomb|B43]]){{sfn|Technical Area 36 Open Detonation Unit — SUPPLEMENT 2-1 Waste Explosives Detonated at Technical Area 36|p=2}}
|-
| PBX 9011||[[HMX]] 90%||[[Estane]] and 5703-Fl 10%||Visoka brzina; [[nuklearno oružje]] ([[B57 nuclear bomb|B57]] modovi 1 i 2){{sfn|Technical Area 36 Open Detonation Unit — SUPPLEMENT 2-1 Waste Explosives Detonated at Technical Area 36|p=2}}
|-
| PBX 9205||[[Heksogen|RDX]] 92%||[[Polystyrene]] 6%; [[DEHP|DOP]] 2%|| Stvoren 1947. u Los Alamosu, kasnije dobio oznaku PBKS 9205. <ref name=lundberg-stockpile>{{cite web |author=Anders W. Lundberg |url=https://www.llnl.gov/str/pdfs/12_96.2.pdf |title=High Explosives in Stockpile Surveillance Indicate Constancy |publisher=Lawrence Livermore National Laboratory (LLNL) |access-date=2014-03-02 |archive-date=2012-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010220252/https://www.llnl.gov/str//pdfs/12_96.2.pdf |url-status=live }}</ref>
|-
| PBX 9404||[[HMX]] 94%, [[nitrocellulose|NC]] 3%; CEF 3%|| Tris(b-hloretil)fosfat 3%||Visoka brzina; [[nuklearno oružje]], široko korišćeno ([[B43 nuclear bomb|B43]], [[W48]], [[W50 (atomic weapon)|W50]], [[W55]], [[W56]], [[B57 nuclear bomb|B57]] mod 2, [[B61 nuclear bomb|B61]] modovi 0, 1, 2, 5, [[W69]]). Ozbiljni bezbednosni problemi u vezi sa starenjem i razgradnjom nitroceluloznog veziva. <ref>[https://e-reports-ext.llnl.gov/pdf/338341.pdf Kinetics of PBX 9404 Aging] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170211202125/https://e-reports-ext.llnl.gov/pdf/338341.pdf |date=2017-02-11 }} Alan K. Burnhamn; Laurence E. Fried. LLNL, Unclassified, 2007-04-24 (pdf)</ref>
|-
| PBX 9407||[[Heksogen|RDX]] 94%||FPC461 6%||{{sfn|Technical Area 36 Open Detonation Unit — SUPPLEMENT 2-1 Waste Explosives Detonated at Technical Area 36|p=2}}
|-
| PBX 9501||[[HMX]] 95%, BDNPA-F 2.5%||Estane 2.5%||Visoka brzina; [[nuklearno oružje]], ([[W76]], [[W78]], [[W88]]). Jedna od najopsežnije proučavanih visokoeksplozivnih formulacija. <ref name="nonshockinit">{{Cite book |editor=Blaine Asay |url=https://books.google.com/books?id=qIQETUT9r-QC&dq=%22reactive+materials%22+energetic&pg=PA394|title=Non-Shock Initiation of Explosives|isbn=978-3-540-88089-9 |year=2009 |publisher=Springer Berlin Heidelberg}}</ref>
|-
| PBS 9501||-||Estane 2.5%; BDNPA-F 2.5%; prosejani beli šećer 95%||Inertni simulant mehaničkih svojstava PBKS 9501 <ref name="nonshockinit" />
|-
| PBX 9502||[[TATB]] 95%||[[Polychlorotrifluoroethylene|Kel-F 800 5%]]|| Visoka brzina, neosetljiv ; glavni u nedavnom američkom [[nuklearno oružje|nuklearnom oružju]] ([[B61 nuclear bomb|B61]] modovi 3, 4, 6–10, [[W80 (nuclear warhead)|W80]], [[W85]], [[B90 nuclear bomb|B90]], [[W91]]), ugrađeno na ranije bojeve glave da bi se zamenio manje bezbedni eksploziv. {{sfn|Technical Area 36 Open Detonation Unit — SUPPLEMENT 2-1 Waste Explosives Detonated at Technical Area 36|p=2}}
|-
| PBX 9503||[[TATB]] 80%; [[HMX]] 15%||[[Polychlorotrifluoroethylene|Kel-F 800 5%]]||Takođe poznat kao Ks-0351. {{sfn|Technical Area 36 Open Detonation Unit — SUPPLEMENT 2-1 Waste Explosives Detonated at Technical Area 36|p=2}}
|-
| PBX 9604||[[Heksogen|RDX]] 96%||[[Polychlorotrifluoroethylene|Kel-F 800 4%]]||
|-
| PBXN-101||[[HMX]] 82%||
|
|
|-
| PBXN-102||[[HMX]] 59%, Aluminum 23%||
|
|
|-
|PBXN-103||[[Amonijum perhlorat]] (AP) 40%, Aluminum 27%, [[TMETN]] 23%||TEGDN 2.5%||Torpeda Mk-48
|-
|PBXN-104||[[HMX]] 70%||
|
|
|-
|PBXN-105||[[Heksogen|RDX]] 7%, AP 49.8%, Aluminum 25.8%||
|
|
|-
| PBXN-106||[[Heksogen|RDX]] 75%||polietilen glikol/BDNPA-F vezivo||Mornaričke granate
|-
| PBXN-107||[[Heksogen|RDX]] 86%||poliakrilatno vezivo||[[BGM-109 Tomahawk|Tomahavk]] rakete
|-
|PBXN-109
|{{anchor|PBXN-109}}[[Heksogen|RDX]] 64%, Aluminum 20%||HTPB, DOA (dioktiladipat) i IPDI (izoforon diizocijanat)||Koristi se u nekim verzijama bombi opšte namene [[Mark 82 bomb|Mark 82]], [[Mark 83 bomb|Mark 83]] i [[Mark 84 bomb|Mark 84]]. <ref>{{Citation |author=Janes|authorlink=Janes Information Services|url=https://customer.janes.com/display/JALW2717-JALW |title=Mk 80 general‐purpose bombs (BLU‐110/111/117/126/129) |date=26 July 2022 |website=Janes Weapons: Air Launched |publisher=Jane's Group UK Limited. |publication-place=[[Coulsdon]], [[Surrey]] |url-access=subscription |access-date=29 May 2023}}</ref>
|-
|PBXN-110
|[[HMX]] 88%||5,4% polibutadiena, 5% izodecilpelargonata||{{sfn|Technical Area 36 Open Detonation Unit — SUPPLEMENT 2-1 Waste Explosives Detonated at Technical Area 36|p=3}}
|-
|PBXN-111
|[[Heksogen|RDX]] 20%, AP 43%, Aluminum 25%
|
|
|-
|PBXW-114||[[HMX]] 78%, Aluminum 10%||
|
|
|-
|PBXW-115||[[Heksogen|RDX]] 20%, AP 43%, Aluminum 25%||
|
|
|-
|PBXN-1||[[Heksogen|RDX]] 68%, Aluminum 20%||
|
|
|-
|PBXN-3||[[Heksogen|RDX]] 85%||[[Nylon]]||[[AIM-9 Sidewinder#AIM-9X|AIM-9X Sidevinder raketa]]
|-
|PBXN-4||DATB 94%||
|
|
|-
|PBXN-5||[[HMX]] 95%||[[fluoroelastomer]] 5%||Mornaričke granate
|-
|PBXN-6||[[Heksogen|RDX]] 95%||
|
|
|-
|PBXN-7||[[Heksogen|RDX]] 35%, TATB 60%||
|
|
|-
| PBXN-9||[[HMX]] 92%||HYTEMP 4454 2%, [[Bis(2-ethylhexyl) adipate|Diizooktil adipat (DOA)]] 6%||
|-
| XTX 8003||[[PETN]] 80%||Sylgard 182 ([[silikonska guma]]) 20%||Visoka brzina, ekstrudirajuća; [[nuklearno oružje]] ([[W68]], [[W76]])||{{sfn|Technical Area 36 Open Detonation Unit — SUPPLEMENT 2-1 Waste Explosives Detonated at Technical Area 36|p=3}}
|-
| XTX 8004||[[Heksogen|RDX]] 80%||Sylgard 182 ([[silikonska guma]]) 20%||||{{sfn|Technical Area 36 Open Detonation Unit — SUPPLEMENT 2-1 Waste Explosives Detonated at Technical Area 36|p=3}}
|}

== Reference ==
{{Reflist|30em}}

== Literatura ==

* {{cite book|last=Cooper|first=Paul W.|title=Explosives Engineering|url=https://archive.org/details/explosivesengine0000paul|location=New York|publisher=Wiley-VCH|year=1996|isbn=0-471-18636-8|pages=}}
* Norris, Robert S., [[Hans M. Kristensen]], and Joshua Handler. [http://thebulletin.metapress.com/content/nvvq623125472877/?p=a44043ef9d9446a582fc13fc2f0f81ee&pi=0 "The B61 family of bombs"], http://thebulletin.org, ''The Bulletin of the Atomic Scientists'', Jan/Feb 2003.

{{Подножје|lat=da}}

[[Категорија:Експлозиви]]
[[Категорија:TNT]]